De nieuwe doelgroepen van de Participatiewet zijn ‘Wajongers’ die niet duurzaam 100% arbeidsongeschikt zijn en ‘Wsw'ers’. Een Wajong-uitkering is vanaf 1 januari 2015 alleen nog toegankelijk voor jonggehandicapten die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben. Het ‘UWV’ beoordeelt of iemand recht heeft op Wajong. Mensen die nu een Wajong-uitkering hebben, behouden deze uitkering. Wel zal iedereen met een Wajong-uitkering door het UWV opnieuw worden beoordeeld op arbeidsvermogen. Alle huidige Wajongers blijven ook na deze beoordeling bij het UWV. Er worden dus geen huidige Wajongers overgedragen naar gemeenten.

Voor mensen die door hun arbeidsbeperking uitsluitend in een beschutte omgeving kunnen werken, was er tot voor kort de ‘Wet sociale werkvoorziening’ (Wsw). Door de Participatiewet houdt de Wsw op te bestaan, dat wil zeggen: er is geen nieuwe instroom. Wsw-werknemers met een dienstbetrekking houden hun wettelijke rechten en plichten. Gedurende de komende decennia neemt het bestand van Wsw-werknemers dan geleidelijk af.

Per saldo zal er voor nieuwe Wajongers die niet duurzaam 100% arbeidsongeschikt zijn en nieuwe Wsw'ers dus het nodige veranderen. Hieronder gaan we op enkele veranderingen nader in.

Sociaal akkoord
In het sociaal akkoord tussen de regering en de sociale partners hebben werkgevers uitgesproken dat ze extra banen gaan creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Het gaat uiteindelijk om 100.000 extra banen (oplopend tot het jaar 2026) in de marktsector. De overheid zorgt tot 2024 daarnaast voor 25.000 extra banen. Deze banenafspraak staat los van de 30.000 beschutte werkplaatsen die in de komende jaren worden gecreëerd en los van de arbeidsplaatsen waarop nu Wajongers al werken.

Beschut werk
Tegelijk met het afbouwen van de Wsw is de opbouw van ‘beschutte werkplekken’ begonnen. Beschut werk is bedoelt voor mensen die door hun lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking een zodanige mate van begeleiding en aanpassing van de werkplek nodig hebben, dat niet van een reguliere werkgever mag worden verwacht dat hij/zij deze mensen in dienst neemt. Met de voorziening van beschut werk kan de gemeente deze mensen toch in een dienstbetrekking laten werken. Deze groep komt in dienst van de gemeente. De gemeente kan deze dienstbetrekking ook organiseren bij een reguliere werkgever die dan de begeleiding en aanpassing (met ondersteuning door een gemeente) aanbiedt. In totaal gaat het landelijk om het creëren van 30.000 beschutte plekken. De gemeente Den Haag heeft inmiddels al 200 beschutte arbeidsplaatsen gecreëerd.

Arbeidsmatige dagbesteding
Er werken in Nederland op dit moment naar schatting tussen de 40.000 en 60.000 mensen op een plek die geduid wordt met de term 'arbeidsmatige dagbesteding'. De financiering van deze vorm van dagbesteding viel voorheen onder de functie begeleiding in de AWBZ. Deze is overgebracht naar de gemeente en opgenomen in de Wmo.

Loonkostensubsidie
Om het voor werkgevers aantrekkelijker te maken om iemand met een arbeidsbeperking in dienst te nemen, krijgt de gemeente de mogelijkheid om een ‘loonkostensubsidie’ te verstrekken. Loonkostensubsidie kan worden ingezet voor mensen die niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen. Het gaat dus om mensen die per uur niet volledig productief zijn. De loonkostensubsidie wordt verstrekt aan de werkgever en kan waar nodig, structureel worden ingezet. Loonkostensubsidie kan ook worden aangewend voor werknemers die op een beschutte werkplek werken.