‘Door verdriet heen blijft de liefde voor het leven. Het begin begint ieder moment opnieuw.’

 

Door Tineke van Werven en Salma Belmoussa

 

Imma Zandbergen en ik kennen elkaar een jaar of zes. Het moment dat ik voor het eerst een blik wierp in de kinderwagen waar de pasgeboren Abel in lag te slapen, staat mij nog helder voor de geest. En daarna leerden wij elkaar beter kennen tijdens fijne ontmoetingen en oppas momenten met Abel, later met dochter Lot en nu van zoon Benja, die ik tijdens het interview met Imma voor het eerst ga ontmoeten.

Het verhaal van Imma Zandbergen

Imma is 37 jaar en woont met haar man Joran en drie kinderen in een begane grond woning met tuin. In zachte tinten blauw, groen, met veel wit is het een woning die een Scandinavische sfeer ademt.

Imma is opgeleid tot jurist en bedrijfskundige. Ze werd advocaat en bestuursadviseur en heeft nu een eigen praktijk als speechschrijver en speechcoach, Dasein (www.dasein.nu). De verbindende lijn is haar liefde voor taal. ‘Ik heb geleerd te schrijven voor het hoofd, maar bleek verliefd op woorden vanuit het hart,’ zegt zij. Imma gelooft dat een spreker sprankelt als hij of zij daadwerkelijk in contact is met zichzelf. Daarbij gaat het vooral over het afleren van trucjes en het afstoffen van dat wat er altijd is: je zelf. ‘Ook voor mij is dat best een reis geweest,’ zegt ze open.

Nog ieder jaar sta ik stil bij deze extra verjaardag en vier ik dat ik er nog ben

Imma Zandbergen

Toen haar eerste zoontje Abel zeven maanden oud was en Imma 32 jaar, voelde zij opeens een knobbeltje in haar borst. Ze dacht daar niet zoveel van. ‘Toch voelde het ergens diep in mijn lijf niet goed en Joran drong erop aan toch naar de huisarts te gaan.’ Op donderdag zat Imma bij haar huisarts en de maandag daarop zes juni 2016 hoorde zij dat ze borstkanker had.

‘Dat was echt een verschrikkelijk bericht, een soort waanzin. Ik heb geschreeuwd. Gehuild. Geroepen dat ik mijn zoontje wilde zien lopen en 'mama’ horen zeggen. Die zesde juni vergeet ik nooit meer, het was alsof de grond onder mijn voeten vandaan was gezakt. Nog ieder jaar sta ik stil bij deze extra verjaardag en vier ik dat ik er nog ben.’

Imma voelde zich zeer verantwoordelijk voor Abel: ‘Als moeder wil je er het liefst zijn voor je kind, zijn hele leven lang. Nu was ik bang het leven los te moeten laten. Er volgde een verwarrende tijd. Ik voelde zoveel. Ik was bang. Eenzaam. Maar voelde me ook krachtig. En omringd door liefde. Het was druk vanbinnen. Zo intens. Zo rauw.’

Het stukje binnenwereld dat je niet kunt delen, dat stuk restwaarde was in de periode waarin ik behandeld werd voor borstkanker heel groot

Imma Zandbergen

De dag van de operatie herinnert Imma zich nog goed: ‘Op het moment zelf kan ik niets dan tranen laten vloeien. Ik voel mij rustig en hoef niet te huilen. Mijn lichaam huilt zelf. Het wil blijven zoals het is. Maar dat kan niet.’ ‘Ik verbaas mijzelf als ik de dag na de operatie naar mijzelf kijk, frontaal, in een grote spiegel, alleen. Dit is nu het lichaam waar ik van hou. Met het litteken, met het gemis. Compleet op haar eigen manier. Ik voelde me in de periode van behandelingen heel krachtig en vastberaden. Tegelijkertijd was het heftig. Chemo is troep maar ik wist dat het nodig was, ik was er niet blij mee, maar ontving het toch met open armen.’

‘De bestralingen vond ik het eenzaamst, ik lag daar alleen in een kille ruimte met een heel groot apparaat. De verpleegkundigen zaten drie loden deuren verder. Ik voelde me heel erg alleen.’ Ook al had zij veel lieve mensen om zich heen die haar veel liefde gaven, uiteindelijk was het haar lichaam en moest zij er zelf doorheen. Schrijfster Griet Op de Beeck noemt dat ‘restwaarde’, vertelt Imma. ‘Het stukje binnenwereld dat je niet kunt delen. Omdat een ander het niet zou begrijpen, hoeveel woorden je er ook voor zoekt. Omdat het zo verweven is met jou zijn en hoe dat zo is geworden. Iedereen een eigen boksring, met jezelf als sterkste tegenpartij. Dat stuk restwaarde was in de periode waarin ik behandeld werd voor borstkanker heel groot.’

Ondanks de behandelingen, voelde Imma zich best goed. ‘Ik was veel op pad met m’n zoontje en genoot ervan om zoveel tijd met hem door te brengen. Het maakte mij bewust van hoe kostbaar de tijd is als kinderen klein zijn. Imma maakt nu drie dagen per week tijd voor haar werk. Dat had ze eerder nooit gedacht. ‘Het voelt weleens als een offer, want ik wil ook graag leuke dingen doen qua werk. Maar ik zoek heel bewust naar een balans die voor mij en mijn gezin goed voelt.’

Alleen wat gevoeld is, kan geheeld worden

Imma Zandbergen

‘In de tijd van borstkanker en behandelingen schreef Imma veel. Dat hielp haar om zicht te krijgen op haar gevoelswereld en om daar eerlijk over te zijn tegen de mensen om haar heen. ‘Zij worstelden er soms bijvoorbeeld ook mee waar ze goed aan deden in het contact met mij. Daar schreef ik ook over.’ Imma citeert schrijfster Edith Eva Eger: ‘Alleen wat gevoeld is, kan geheeld worden.’ Aan het papier kon ik alles toevertrouwen. Mijn man las alles wat ik schreef als eerste. We praatten er niet per se over, maar hij zocht vaak een muzieknummer erbij. Ik merkte dan dat hij me echt begreep. Het werd onze manier van communiceren, over alles wat zo moeilijk was om met elkaar te delen.’ Een voorbeeld is de plaat Semper Femina, altijd (een) vrouw, van Laura Marling. Joran liet het aan Imma horen, kort na de operatie.

Joran en Imma droomden in die periode van behandelingen beiden over een meisje dat Lot heette. ‘Dat gaf mij altijd het vertrouwen dat we er doorheen zouden komen. Het is heel bijzonder dat Lot drie jaar later inderdaad bij ons gekomen is, zegt Imma. ‘Ik leerde in die periode veel over vertrouwen en overgave. Je hebt in het leven niet alles in de hand. Het is de kunst om je daaraan over te geven.’

Imma leerde dat stilstaan bij haar gevoel haar helpt om haar verdriet te ervaren, te helen en een plek te geven. ‘Soms vragen mensen of ik deze periode niet achter mij kan laten, er een punt achter kan zetten. Dat kan niet, het hoort bij mij, het is een deel van mijn leven geworden.’

Om anderen te helpen te leven op de breekbare golven van het bestaan, maakte Imma Kairos, een liefdevolle gesprekspartner op papier. Kairos bevat open, eerlijke en liefdevolle vragen over je binnenwereld en geeft ook ruimte om een dagboek bij te houden. Geen doe-boek, maar een voelboek (www.kairosdagboek.nl).

Leven thuis en in de stad

‘Er bestaat een dringende behoefte om het noodlot te verklaren, een reden te zoeken voor ongeluk.’ Imma en ik proberen dat samen te begrijpen als een bezweringsritueel waarmee mensen zichzelf buiten de pechzone plaatsen door te veronderstellen dat het leven controleerbaar is. Zo werkt het niet. We komen allemaal, vroeg of laat, met verdriet in aanraking. Dat kan ons juist ook met elkaar verbinden. Op onverwachte momenten.

Zoals psychiater Dirk De Wachter het zegt: ‘Het dragen van verdriet kan óók vervullend zijn. Ge moet daar niet van weglopen. Leef op de golven van het bestaan, Let it be. Onze maatschappij creëert de illusie dat er geen lijden hoeft te zijn. Lijden past niet in ons idee van de succesvolle maakbaarheid van de ‘ik'. En dat terwijl wanneer we het beest in de ogen moeten zien, de kern van het leven zichtbaar wordt en we ons intens verbonden voelen met alles wat breekbaar is. En dus ook met elkaar. Want we zijn allemaal breekbaar.’

Imma vertelt over een bijzondere ontmoeting van jaren geleden. Ze kocht kaas bij de kaasboer en hij vraagt hoe het met haar gaat. Hij voelt blijkbaar aan dat het niet zo goed gaat, dat zij verdrietig is, angstig en gespannen. ‘Daar aan de balie, boven de slapende kazen, pakte hij mijn handen in zijn grote handen. Hij kent het gevoel, hij is in zijn leven twee keer verrast door kanker. ‘Meisje', zegt hij, onthoud de woorden van Toon Hermans: ‘Blijf opgewekt en dankbaar.’ Het leven is niet te controleren. Het enige wat ons te doen staat, is het leven te leven. Dankbaarheid te voelen voor wat was. Aandacht te hebben voor vandaag. Opgewekt te blijven over de toekomst.’ ‘Ik teer nog steeds op die ontmoeting’, vertelt ze.

Noah and the Whale- The first days of spring: ‘Like a cut down tree, I will rise again. And I'll be bigger and stronger than ever before.’